Büyüme Beklentilerden Yüksek
38
Doç. Dr. Hüseyin AĞIR

İç talepteki artışın desteklediği III. çeyrek büyüme rakamları, özellikle enerji fiyatlarındaki zayıflamanın ithalat üzerindeki azaltıcı etkisiyle dış talebin negatif etkisinin ortadan kalktığı bir çeyrek olmuştur. Artan siyasi belirsizlikler III. çeyrekte yatırımları azaltmış olarak gösterse de ilk 9 aylık periyotta yatırımlar büyümeye pozitif katkı vermiştir.

10 Aralık 2015 tarihinde Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından açıklanan üretim yöntemiyle gayrisafi yurtiçi hâsıla (GSYİH) 2015-III. çeyrek tahminleri, 2014-III. çeyreğine göre sabit fiyatlarla % 4 oranında beklentilerin üstünde (piyasa beklentisi % 3 düzeylerindeydi) bir artışla 34 milyar 934 milyon TL olmuştur. % 4’lük bu oran son 6 çeyrek büyüme oranlarının en büyüğünü, üst üste pozitif büyüme oranlarının da 24.’sünü oluşturmuştur. III. çeyrek rakamlarının açıklanmasıyla ortaya çıkan 97 milyar 235 milyon TL tutarındaki 2015 yılı ilk 9 aylık GSYİH’si ise 2014’ün ilk 9 aylık dönemine göre % 3,4’lük bir artışa tekabül etmektedir.

Şekil-1. Reel GSYİH Büyüme Oranları: 2009-IV:2015-III

Kaynak: TÜİK

 

2015-II. çeyreğinde % 3,8 oranındaki büyüme oranı ile ivme kazanan Türkiye Ekonomisi’ne en büyük destek iç talep kaynaklı olmuş, özel tüketimin GSYİH gelişim hızına katkısı % 3,7 olarak gerçekleşmişti. İkinci sırayı, özel sektörün makine ve teçhizat yatırımları öncülüğünde % 2,5’lik oranıyla gayri safi sabit sermaye oluşumu alırken devletin nihai tüketim harcamaları ise GSYİH gelişim hızına üçüncü sırada ve % 0,8 oranında bir katkı sağlamıştı. 2015-II. çeyreğinde dış talep, GSYİH gelişiminde olumsuz rol oynarken net ihracat büyüme hızını aşağıya çekmişti.

Tablo- 1 Harcama Kalemleriyle GSYİH Büyüme Oranları: 2014:1-2015:3

 

2014-

I

2014-

II

2014-

III

2014-

IV

2015-

I

2015-

II

2015-

III

2015-

III GH

Hane halkı tüketimi

2.5

-0.1

-0.1

3.0

4.5

5.6

3.4

2.2

Devletin tüketimi

9.2

3.6

6.9

0.8

2.5

7.2

7.8

0.8

Sabit sermaye oluşumu

-0.3

-3.5

-0.4

-1.0

0.0

9.7

-0.5

-0.1

İhracat

11.1

7.1

8.4

1.5

-0.3

-2.1

-0.6

-0.15

İthalat

0.7

-4.3

-1.6

4.6

4.1

1.6

-1.0

-0.25

Kaynak: TÜİK

 

İç Talep Zayıflarken Dış Talep Toparlanma Eğiliminde.

2015-III. çeyrek GSYİH istatistikleri, dış talebin büyüme üzerindeki aşağı yönlü etkisinin kırıldığını göstermektedir. 2014 yılının III. çeyreğine göre düşen ihracat ve ithalat rakamları, 2015-III. çeyreğinde ihracattaki düşüşün olumsuz etkilerini bertaraf ederek net ihracatın negatif etkisini ortadan kaldırmış GSYİH gelişim hızına 0,1 puan pozitif katkı yapmıştır.

Diğer taraftan bu dönemde, yerleşik hane halklarının tüketimi bir önceki yılın aynı dönemine göre % 3,4 oranındaki artışla GSYİH gelişim hızına % 2,2 katkı sağladığı görülmektedir. İç talebin büyüme üzerindeki etkisi zayıflamasına rağmen büyümenin motoru olmaya devam etmiştir.

III. çeyrekte devletin nihai tüketim harcamalarının GSYİH gelişim hızındaki payı II. çeyrektekiyle aynı oranda (% 0,8) kalırken, gayri safi sabit sermaye oluşumu -yatırımlar- büyüme hızını düşürücü etki yapmıştır. Bir önceki yılın aynı dönemine göre % -0,5 azalan yatırımların GSYİH gelişim hızına etkisi -0,1 düzeyinde negatif olmuştur. Yatırımlar alt kalemleri bakımından değerlendirildiğinde, özel sektör yatırımlarının bir önceki yılın aynı dönemine göre % -0,7 düzeyinde azalarak yatırımlardaki azalmanın özel sektörün makine teçhizat yatırımları kaynaklı olduğunu gözler önüne sermektedir.

Şekil-2. Sektörler İtibariyle GSYİH Büyüme Oranları

Kaynak: TÜİK

III. çeyrekte GSYİH büyümesinin dominantı hizmetler sektörü olurken tarım sektörü de büyümeye önemli katkı sağlamıştır.

2014 yılının II. çeyreğinde tarım ormancılık ve balıkçılık sektörü % 6,7; sanayi sektörü ve hizmetler sektörü de aynı değerlerle % 4,1 oranında büyüme kaydetmişti (revize edilmeyen istatistikler). Sektörler toplamındaki artışın % 4,3 olduğu II. çeyrek değerlerinin GSYİH gelişim hızına katkıları ise tarımda % 0,5; sanayide % 1,4 ve hizmetlerde ise % 2,4 olarak gerçekleşmişti. Sanayi sektörünün lokomotifi GSYİH gelişim hızına katkı olarak % 1,3 ile imalat sanayi alt sektörü olurken, hizmetler sektöründe ise % 1,15’lik oranıyla finans ve sigorta faaliyetleri alt sektörlerinden oluşmaktaydı.

III. çeyrek istatistiklerine bakıldığında, sektörel göstergeler bir önceki yılın aynı dönemine göre, tarım, ormancılık ve balıkçılık % 11,1; hizmetler % 5,0 ve sanayi sektörü de % 1,5 oranında büyümeye katkı vermiştir. Bunların GSYİH gelişim hızına katkıları ise sırasıyla % 1,68; 2,8 ve 0,4 düzeylerinde gerçekleşerek sektörler toplamını % 4,9 seviyesine yükseltmiştir.

III. çeyrek alt sektörlerin GSYİH gelişimine katkıları açısından değerlendirildiğinde ise, % 2,8’lik hizmetler sektörünü sırtlayan alt sektörün % 1,9 oranıyla finans ve sigorta faaliyetleri sektöründen kaynaklandığı görülmektedir. % 0,44’lük sanayi sektöründe ise imalat sanayi alt sektörünün GSYİH büyüme hızına katkısı % 0,27 ile gerçekleşmiştir.

Genel Değerlendirme

2015 yılını içte seçimler nedeniyle artan siyasi belirsizlik ortamında geçiren Türkiye, dışta ise dünya ekonomisinin daralmaya devam etmesinden kaynaklı dış talep yetersizliğinin etkili olduğu ekonomik risklere ilaveten jeopolitik risklerin de hâkim olduğu bir dönem geçirmiştir. İç talepteki artışın desteklediği III. çeyrek büyüme rakamları, özellikle enerji fiyatlarındaki zayıflamanın ithalat üzerindeki azaltıcı etkisiyle dış talebin negatif etkisinin ortadan kalktığı bir çeyrek olmuştur. Artan siyasi belirsizlikler III. çeyrekte yatırımları azaltmış olarak gösterse de ilk 9 aylık periyotta yatırımlar büyümeye pozitif katkı vermiştir. Bütün bu gelişmeler bağlamında III. çeyrekte % 4 oranında gerçekleşen büyüme rakamları sürpriz olmakla birlikte büyümenin ivme kazandığının göstergesi olarak değerlendirilebilir.

Doç. Dr. Hüseyin AĞIR

Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi

 

18.12.2015
İlgili Haberler
Köşe Yazıları
ATCOSS
SD Dergi