Rusya Ekonomisi Dibe Vurmak Üzere
30
İbrahim Şahbazov

Ukrayna kriziyle birlikte Batı tarafından dünyadan izole edilmeye çalışılan Rusya Federasyonu 2014 yılından bu yana ciddi ekonomik sıkıntılar içerisindedir. Bu durum büyük oranda dünya petrol fiyatlarının neredeyse 3 kat düşüşüyle keskinleşmiştir. 2000 yılında iktidara gelen Putin’in enerji kaynaklarını dış politika ve ekonominin merkezine yerleştirmesiyle Rusya ekonomisi kırılgan ve esnek olmayan bir hal almıştır. Neredeyse tamamıyla enerji ihracatına bağlı olan Rus ekonomisi, ABD tekelinde Batılı ülkeler tarafından uygulanan ekonomik yaptırımlar çerçevesinde petrol fiyatlarının da düşüşüyle birlikte köşeye sıkışmış durumdadır. Ukrayna krizinden sonra Rus uzmanları ekonomik yaptırımların uzun sürmeyeceği umudundaydılar ancak Rusya’nın Kırım konusunda geri adım atmaması ve bir adım ileri giderek Suriye’ye girmesi ekonomik yaptırımların uzamasının nedeni olmuştur. Nitekim bazı Rusya uzmanlarına göre petrol fiyatları 50$ üzerine çıkmazsa ve ekonomik yaptırımlar 2 sene daha devam ederse bu Putin Rusya’sının sonunu getirebilir.

Uzmanlara göre Su-24 krizinde Rusya'nın beklenmedik bir şekilde aşırı tepki vermesi, mantık yerine duygusal davranması ve Putin’in bu konuyu şahsileştirmesi Rus ekonomisinin çöküşünü hızlandırmıştır. Zira Türkiye ile 32 milyar dolarlık bir ticaret hacmine sahip olan ve Almanya’dan sonra Türkiye’nin 2. ticari ortağı olan Rusya, Türkiye’ye karşı özel ekonomik yaptırımlar uygulayarak öncelikle kendi ekonomisini büyük risk altına sokmuştur. 

Grafik 1. Rusya’nın temel ekonomik göstergeleri[i]

adsız2.bmp

Grafik 1’de de görüldüğü üzere GSMH’da büyük düşüş söz konusu. Resmi istatistik kurumu olan Rosstat’ın açıkladığı verilere göre 2014 yılının ilk dönemi 439 milyar dolar iken 2015’in aynı döneminde bu rakam 262 milyar dolara düşmüştür. Enflasyon oranı ise %15’e ulaşmıştır.

Rusya ekonomisindeki olumsuz dinamiği 2013-2015 yıllarındaki rezervlerini karşılaştırarak anlamaya çalışalım.

Tablo 1. 2010-2013 yılı Rusya rezervleri[ii] (Milyar dolar)

Tarih

Uluslararası rezervler

Döviz rezervleri

Yabancı döviz rezervleri

SDR hesabı

IMF’de rezerv durumu

Altın

01.12.2010

483 063

448 778

438 237

 

1 876

34 285

01.12.2012

528 236

476 241

462 792

8 729

4 720

51 995

01.01.2013

537 618

486 578

473 110

8 741

4 727

51 039

01.02.2013

532 155

480 195

466 598

8 767

4 831

51 960

01.03.2013

526 172

475 650

462 372

8 616

4 662

50 522

01.04.2013

527 708

477 267

464 126

8 528

4 614

50 441

01.05.2013

533 218

486 350

473 121

8 584

4 645

46 868

01.06.2013

518 431

473 393

460 435

8 525

4 432

45 039

01.07.2013

513 772

475 224

462 122

8 555

4 548

38 547

01.08.2013

512 834

470 205

456 979

8 609

4 617

42 630

01.09.2013

509 674

464 202

451 203

8 620

4 378

45 472

01.10.2013

522 580

479 451

466 129

8 727

4 595

43 129

01.11.2013

524 284

480 238

466 937

8 751

4 551

44 045

01.12.2013

515 590

474 950

461 685

8 734

4 530

40 640

 

Tablo 2. 2014-2015 yılı Rusya rezervleri[iii] (Milyar dolar)

Tarih

Uluslararası rezervler

Döviz rezervleri

Yabancı döviz rezervleri

SDR hesabı

IMF’de rezerv durumu

Altın

01.12.2014

418 880

373 658

361 409

8 334

3 915

45 222

01.01.2015

385 460

339 371

327 727

8 246

3 398

46 089

01.02.2015

376 208

327 147

315 816

8 025

3 306

49 061

01.03.2015

360 221

313 431

302 311

8 011

3 110

46 790

01.04.2015

356 365

309 093

298 665

7 852

2 576

47 272

01.05.2015

356 005

307 718

297 086

8 006

2 626

48 287

01.06.2015

356 770

308 895

298 384

7 915

2 596

47 875

01.07.2015

361 571

313 342

302 728

8 005

2 609

48 229

01.08.2015

357 626

312 663

302 137

7 939

2 587

44 963

01.09.2015

366 343

318 661

307 943

7 991

2 727

47 683

01.10.2015

371 267

322 375

311 749

7 991

2 635

48 892

01.11.2015

369 640

319 061

308 504

7 952

2 606

50 578

01.12.2015

364 708

317 028

306 658

7 811

2 560

47 680

Tablolardan yola çıkacak olursak Rus ekonomisi düşme trendi izlemektedir. Nitekim tablolarda aktarılan veriler resmi verilerdir ve gayri resmi kaynaklar durumun daha da vahim olduğunu vurgulamaktadır. Özetleyecek olursak:

Sanayi

Rusya’nın sanayi büyüme oranı 2013’ten bu yana sıfıra yakın. Yatırım ve tüketimdeki hareketliliğin düşmesi nedeniyle çoğu sanayi büyümek için gerekli teşviki bulamadı. Bu esnada Rusya’nın Avrupa’ya karşı uyguladığı karşılıklı yaptırımlar nihai tüketiciye yönelik bazı sanayilere küçük oranda bir ivme kazandırmıştır. Her şeyden önce bunlar gıda üretim sektörleridir. Maden endüstrisi %1-%1,5 büyüme oranına doğru düşmüştür. Dış talep kısılmasından dolayı hammadde endüstrileri üretimi minimum seviyelerde tutmaktadırlar.

Grafik 2. Üretim

adsız2.bmp

Yatırım

Yatırım alanındaki düşüşler 2014-2015 yıllarının en büyük sorunu oldu Rusya için. 2014 yılının ilk döneminde iç talepte de bir düşüş yaşandığı için yatırımların düşüş dinamiği ılımlı olmuştur. Rublenin devalüasyonu ve Batının yaptırımları ikinci dönemde yatırım dinamiğine baskıyı artırmıştır. Rusya Federasyonu’nun dış partnerlerinin zayıflığı ve rublenin düşük değeri sabit varlıklara yatırımı hızla azaltmıştır.  

Enflasyon

2014’ten günümüze Rusya’da enflasyon oranı büyüme eğiliminde. Bunun iki temel nedeni var. Rublenin değer kaybetmesi ve önce AB’ye sonra da Türkiye’ye karşı gıda ambargoların uygulanması. Bununla birlikte sadece ithalat ürünlerinde değil Rusya üretimli ürünlerin fiyatlarında da artış yaşandı(ithal edilen ürünler kesilince iç ürünlere talep arttı).

Grafik 3. Tüketici fiyatları

adsız2.bmp

Değerlendirme

Günden güne Rusya’nın ekonomik krizden çıkıp çıkmadığı tartışmaları devam etmektedir. Hükümet, büyüme oranlarının sonbahar itibariyle düzeldiği doğrultusunda sık sık halkı yatıştırıyor. Rusya Federasyonu Federal İstatistik Servisi (Rosstat)’ın verilerine göre ekonomi Ağustosa göre Eylül ayında %0,3 oranda büyüme göstermiş, Ekim ayında ise Eylüle göre %0,1. Ancak çoğu uzman bu verilere inanmamaktadır. Ayrıca Rus ekonomisinin geleceğiyle ilgili tek bir fikir bulunmamaktadır.

RF Ekonomik Kalkınma Bakanlığı GSMH’nın %0,7 büyümesini öngörmektedir. Eski hükümet baş tahmincisi Andrey Klepaç ise daha optimist bir görüşle %1 büyüme beklemektedir. Ancak merkez bankası uzmanları Urals marka petrol fiyatlarının 50$ olması halinde GSMH’nın düşüşünün devam edeceğini, 40$’ın üzerine çıkmaması durumunda ise Rusya’nın tamamen ekonomik çöküş yaşayacağını düşünmektedirler.[iv]

Yukarıda ele aldığımız ekonomik verilerden hareket ederek Rusya’nın zaten 2013’ten bu yana hem siyasi hem ekonomik açıdan çok zor bir durumda olduğunu söyleyebiliriz. Bu minvalde yaşanan son gelişmeler Putin’in Türkiye’ye sırtını dönmesinin değil, aksine acilen diplomatik temaslar yoluyla ilişkileri düzeltmesinin doğru bir adım olacağını göstermektedir. Çünkü Rusya’ya içeriden baktığımız zaman gerçekten de ekonominin kötü olduğunu, halkın rahatsız olduğunu gözlemlemeniz mümkündür.


[i] Анастасия Башкатова, Кризис откусил 40% от Российского ВВП в долларах, Независимая газета, http://www.ng.ru/economics/2015-06-25/1_crisis.html

[ii] Центральный Банк России, Международные резервы Российской Федерации(2013), http://www.cbr.ru/hd_base/Default.aspx?Prtid=mrrf_m

[iii] Центральный Банк России, Международные резервы Российской Федерации(2015), http://www.cbr.ru/hd_base/Default.aspx?Prtid=mrrf_m

[iv] Константин Смирнов, Николай Макеев, Российская экономика рухнула на дно. Снизу ожесточенно стучат, МК.RU, http://www.mk.ru/economics/2015/11/22/ekonomika-rossii-rukhnula-na-dno-snizu-ozhestochenno-stuchat.html

Андрей Павлюченко, Грозит ли России смертельный рост безработицы, Аргументы и Факты, http://www.aif.ru/money/economy/1370478

 

İbrağim Şahbazov
SDE Asistanı

29.12.2015
İlgili Haberler
Köşe Yazıları
ATCOSS
SD Dergi