Yükselen Asya’da Şanghay İşbirliği Örgütü: Dünü, Bugünü ve Yarını
48

Başlangıçta sınır güvenliğini sağlayacak bir yapılan olarak görülen ŞİO’nün çalışma alanı giderek genişlemektedir. Çin-Rusya eksenli hareket eden örgüt, uzun dönemde Batı dünyasını dengeleyebilecek kolektif bir güvenlik yapılanmasına evirilme potansiyeli taşımaktadır. Türkiye’nin de ilgi alanına giren ŞİO hakkında Türkçe literatürde ciddi bir bilgi eksikliği bulunmaktadır. Bölgeye ilişkin çalışmalarıyla temayüz eden uzmanlarımızdan Ferit Temur’un hazırladığı çalışma, hem zamanlama hem de içeriği itibariyle önemli bir boşluğu dolduracak niteliktedir.

Modern uluslararası sistem 21. yüzyılın değişen ekonomi-politik dinamikleri çerçevesinde ciddi boyutlarda yeniden yapılanma sürecinden geçiyor. Soğuk savaştan galip çıkan ABD özellikle 11 Eylül olayları sonrasında izlediği yanlış savaş politikaları ve irrasyonel tercihleri nedeniyle ekonomik ve askeri olarak güç kaybederken, küresel sistemdeki ahlaki ve siyasi otoritesi de zayıflamaktadır. Amerikalılar da ABD’nin dünya ile bu kadar yaygın askeri angajmana girmesine karşı çıkarak daha tecritçi bir dış politikaya dönüşü desteklemeye başlamışlardır. Batı dünyasının diğer parçası olan Avrupa da benzer bir ekonomik kriz döngüsü içine girerken, siyasi elitlerde ciddi bir stratejik yorgunluk gözlenmektedir. Buna karşın, başta uzak doğu Asya ülkeleri olmak üzere, uzun yıllardır küresel sistemden dışlanan ama artık güç kapasitelerini arttıran Çin, Rusya, Hindistan, Brezilya ve Türkiye gibi yükselen aktörler ise giderek kendi ağırlıklarını hissettirmektedirler.

Küresel jeopolitik dengeler zaten çoktan ciddi bir değişim sürecine girmiş durumda. Son birkaç asırdır mutlak üstünlüğünü koruyan Batı dünyası artık siyasi, ekonomik ve kültürel olarak hegemonik konumunu yitiriyor. Afganistan, Irak ve Arap Baharı’nda (özellikle Suriye’de) ABD ve Batılı güçlerin izlediği politika tam anlamıyla dünya ile ilgilenmekten yorulan ve derin bir stratejik yorgunluk yaşayan Batı dünyasının ruh haline işaret ediyordu. ABD’nin eski ideolojik ve siyasi düşman olarak gördüğü İran ve son olarak Küba ile barışma hamleleri böyle hem yeni bir soğuk savaşın başında kendi safına yeni dostlar katmak ihtiyacının bir sonucu hem de bu siyasi bezginliğin bir yansıması olarak okunabilir.

Son yıllarda siyaset bilimi ve uluslararası ilişkilerin en sıcak tartışma konularından biri küresel sistemin geleceğinin nasıl şekilleneceğidir. Güç kaymasını açıklayan ve geleceği öngörmeye çalışan pek çok kitap ve makale yazılmaktadır.

Uluslararası ilişkilerde hegemonik dönüşümleri açıklamak için Gilpin gibi akademisyenler genelde dönüştürücü savaşlardan söz ederken, Holsti gibi yazarlar ise değişimin habercileri olarak kritik önemdeki teknolojik ilerlemeleri veya bazı büyük olayları önemserler. Büyük güçler 21. yüzyılın ortalarına doğru keskinleşecek olan Doğu-Batı rekabetinde hazırlanıyor. ABD, Asya eksenli yeni dış politika stratejisiyle yükselen rakibi olan Çin’i çevrelemeye çalışırken; Çin de başta Asyalı ülkeler olmak üzere tüm dünyadaki ittifaklar zincirini pekiştiriyor. Bu çerçevede Çin’in, ABD’ye karşı kullanabileceği en önemli örgütsel ittifaklardan biri Şangay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ)’dür.

Başlangıçta yalnızca sınır güvenliğini sağlayacak bir güvenlik yapılanması olarak görülen ŞİO’nün siyasi gündemi ve çalışma alanı giderek genişlemektedir. Çin-Rusya eksenli olarak hareket eden bu örgüt uzun dönemde Batı dünyasını dengeleyebilecek kolektif bir güvenlik yapılanmasına evirilme potansiyeli taşımaktadır. Türkiye’nin de ilgi alanına giren ŞİO hakkında Türkçe literatürde ciddi bir bilgi eksikliği bulunmaktadır. Bölgeye ilişkin çalışmalarıyla temayüz eden genç uzmanlarımızdan biri olan Ferit Temur’un hazırladığı çalışma, hem zamanlama hem de içeriği itibariyle önemli bir boşluğu dolduracak niteliktedir.

Yükselen Asya’da Şanghay İşbirliği Örgütü: Dünü, Bugünü ve Yarını kitabını Ankara'daki seçkin kitapevlerinden, internet üzerinden veya Stratejik Düşünce Enstitüsü ile temasa geçerek temin edebilirsiniz.

Keyifli okumalar dileğiyle…

20.05.2015
İlgili Haberler
Köşe Yazıları
ATCOSS
SD Dergi